AB’de Coğrafi İşaret Nasıl Tescil Ettirilir?
Bir Türk coğrafi işaretinin AB-PDO veya AB-PGI olarak tescil edilme sürecine ilişkin adım adım rehber: TÜRKPATENT başvurusundan AB Resmi Gazetesi’nde yayına kadar.
Origin Türkiye | Registry Editor: OT Team
Genel bakış
Bir Türk ürününün AB Menşe Adı (PDO) veya Mahreç İşareti (PGI) olarak tescil edilmesi iki aşamalı bir süreçtir. İlk aşama Türkiye içinde TÜRKPATENT nezdinde yürütülür. İkinci aşama, dosyanın Avrupa Komisyonu\u2019na iletilmesiyle başlar ve AB Resmi Gazetesi\u2019nde tescilin ilanıyla sona erer. Süreç boyunca dosya, ürünün coğrafi kökenle bağını kanıtlayan bir Ürün Şartnamesi ve Tek Belge etrafında şekillenir.
1. TÜRKPATENT ulusal tescili
Başvuru, üretici veya işleyicilerden oluşan bir grup tarafından TÜRKPATENT'e yapılır. Başvuru dosyasında ürünün tanımı, coğrafi alanın sınırları, üretim yöntemi ve ürünün coğrafi kökenle bağını kuran unsurlar yer alır. TÜRKPATENT başvuruyu inceler, ulusal düzeyde ilan eder ve itiraz süresinin ardından ulusal tescili tamamlar. Bu aşama, AB başvurusunun ön koşuludur.
2. AB başvurusu ve Tek Belge
Ulusal tescilin ardından dosya, Türkiye Cumhuriyeti adına Avrupa Komisyonu'na iletilir. Başvuru, tam Ürün Şartnamesi\u2019ne ek olarak, şartnamenin ana unsurlarını özetleyen bir Tek Belge (Single Document) içerir. Tek Belge, Komisyonun ilk değerlendirmesinde ve daha sonra Resmi Gazete'de yayınlanacak özet metinde kullanılır.
3. Komisyon incelemesi
Avrupa Komisyonu, başvurunun AB coğrafi işaret mevzuatındaki şartları karşılayıp karşılamadığını inceler. İnceleme; ürün tanımının açıklığı, coğrafi alanın net tanımlanması ve ürün ile coğrafi köken arasındaki bağın yeterince kanıtlanmış olmasına odaklanır. Komisyon, gerektiğinde ek bilgi talep edebilir; bu da sürecin uzamasına neden olabilir.
4. Resmi Gazete'de yayın ve itiraz süreci
İnceleme olumlu sonuçlanırsa, başvuru AB Resmi Gazetesi'nde (Official Journal) yayınlanır. Yayın tarihinden itibaren üç aylık bir itiraz süresi başlar. Bu süre içinde AB üyesi ülkeler, üçüncü ülke makamları veya meşru menfaati bulunan gerçek ya da tüzel kişiler itiraz bildirimi sunabilir. İtiraz gelmemesi, başvurunun doğrudan tescile ilerlemesi anlamına gelir.
5. Tescil ve Uygulama Tüzüğü
İtiraz süresi sorunsuz geçtiğinde veya itirazlar çözüme kavuşturulduğunda, Avrupa Komisyonu tescili onaylayan bir Uygulama Tüzüğü (Implementing Regulation) yayınlar. Bu tüzüğün AB Resmi Gazetesi'nde yayınlanmasıyla ürün resmi olarak AB genelinde korunan bir coğrafi işaret statüsü kazanır. Tüzük numarası ve yayın tarihi, ürünün eAmbrosia veritabanındaki kaydına işlenir.
Süreç ne kadar sürer
Toplam süre başvurudan başvuruya değişir, ancak üreticilerin gerçekçi bir zaman çizelgesi planlaması için genel eğilim şu şekildedir: ulusal aşama tipik olarak bir yıl veya daha uzun sürer; AB incelemesi birkaç aydan bir yıla kadar sürebilir; itiraz süresi sabit üç aydır; Uygulama Tüzüğü'nün hazırlanması ve yayınlanması ek zaman gerektirebilir. Bu nedenle bazı başvurular, itiraz süreci sorunsuz tamamlansa dahi tescil aşamasında aylarca beklemede kalabilir.
Tescil süreci ortalama ne kadar sürer?
TÜRKPATENT’teki ulusal inceleme ve ilan süreci genellikle bir yıldan uzun sürebilir. AB başvurusu Komisyona iletildikten sonra inceleme, yayın ve itiraz süreçleriyle birlikte toplam süreç sıklıkla iki ila üç yılı bulur. Isparta Gülyağı başvurusu gibi örneklerde, itiraz süresi sorunsuz geçse dahi Uygulama Tüzüğü’nün yayınlanması ek zaman alabilir.
PDO ile PGI arasındaki fark nedir?
PDO (Menşe Adı), ürünün üretim, işleme ve hazırlama aşamalarının tamamının belirlenen coğrafi alanda gerçekleşmesini ve ürün özelliklerinin o alana özgü doğal ve beşeri faktörlerden kaynaklanmasını gerektirir. PGI (Mahreç İşareti) ise daha esnektir: en az bir üretim aşamasının belirlenen alanda gerçekleşmesi ve ürünün itibarının, kalitesinin veya başka bir özelliğinin o coğrafi kökenle ilişkilendirilebilmesi yeterlidir.
Başvuruyu kimler yapabilir?
Başvuru, ilgili ürünle uğraşan üreticilerden veya işleyicilerden oluşan bir grup tarafından yapılır. Tek bir üretici, ancak başvuru anında tek üretici olduğunu ve alanın kendine özgü koşullarını kanıtlayabildiğini gösterirse başvuru yapabilir. Başvuru TÜRKPATENT üzerinden ulusal tescille başlar.
İtiraz süreci nasıl işler?
Başvuru AB Resmi Gazetesi’nde yayınlandıktan sonra üç aylık bir itiraz süresi başlar. Bu süre içinde AB üyesi ülkeler, üçüncü ülkeler veya meşru menfaati olan gerçek ya da tüzel kişiler itiraz bildirebilir. İtiraz gelmezse veya itirazlar çözülürse, Avrupa Komisyonu tescili onaylayan Uygulama Tüzüğü’nü yayınlar.
AB Resmi Gazetesi (Official Journal of the European Union) coğrafi işaret duyuruları ve Uygulama Tüzükleri; eAmbrosia AB coğrafi işaret veritabanı; TÜRKPATENT kamuya açık kayıtları. Isparta Gülyağı başvurusu (C/2025/1382), bu rehberde tarif edilen sürecin devam eden bir örneği olarak gi-register sayfasında (İngilizce) takip edilebilir.
Tescil sürecindeki üretici grupları ve kooperatifler, sorularını iş birliği sayfasındaki form üzerinden iletebilir.
Son güncelleme: 2026-07-01 | Origin Türkiye